AI bij gemeenten, verantwoord en praktisch aan de slag!

Gemeenten staan aan het begin van een belangrijke transitie: het verantwoord integreren van kunstmatige intelligentie (AI) in hun dagelijkse praktijk. AI biedt gemeenten kansen om efficiënter te werken, processen slimmer te organiseren en meer datagedreven keuzes te maken. Tegelijkertijd roept de inzet van AI ook vragen op over regelgeving, privacy en ethiek. De recente Europese AI Act, die sinds augustus 2024 van kracht is, vraagt gemeenten om extra alertheid en voorbereiding. Maar hoe pakken gemeenten dit concreet aan?

Van digitale naar AI-geletterdheid

Gemeenten beseffen steeds meer dat het vergroten van AI-geletterdheid essentieel is om op een veilige en verantwoorde manier met AI aan de slag te gaan. AI-geletterdheid betekent dat medewerkers begrijpen wat AI inhoudt, hoe het werkt, wat de praktische toepassingen zijn en welke ethische en sociale impact AI kan hebben binnen de organisatie. Deze kennis is onder te verdelen in vier soorten: technisch, sociaal, praktisch en ethisch. Het is belangrijk om medewerkers op hun eigen niveau en passend bij hun eigen rol op te leiden; niet iedereen hoeft immers een AI-expert te worden.

Wat betekent de AI Act voor gemeenten?

Door de invoering van de AI Act is het verplicht om duidelijkheid te hebben over het risiconiveau van gebruikte AI-systemen. Gemeenten moeten bijvoorbeeld inventariseren welke systemen worden gebruikt, wie deze gebruikt, welke risico’s hieraan verbonden zijn en welke wet- en regelgeving hierop van toepassing is, zoals de AVG of Data Act. Dit vereist duidelijkheid over interne verantwoordelijkheden en een heldere governance rondom AI.

Praktische stappen richting verantwoorde AI

Gemeenten zoeken naar concrete stappen om snel en praktisch aan de slag te kunnen. Quick wins, zoals het verantwoord automatiseren van administratieve taken, bieden hierbij kansen voor directe tijdwinst. Praktische toepassingen zoals AI-gestuurde analyses bij contractmanagement of inkoop van Jeugdzorg zijn voorbeelden waar gemeenten nu al mee experimenteren.

Om gemeenten op weg te helpen goed en verantwoord met AI om te gaan, adviseren we de volgende drie praktische stappen te zetten:

• Inventariseren van AI-toepassingen:

Identificeer welke systemen AI-componenten bevatten, wie deze systemen gebruikt en onder welk risiconiveau deze vallen. Bepaal hierbij ook wie verantwoordelijk is voor de toepassing binnen de organisatie. Hiermee verkrijg je niet alleen een goed overzicht van AI-gebruik in je organisatie, je zet daarmee ook een belangrijke stap in het voldoen aan de AI Act.

• Organiseren van AI-geletterdheid:

Zorg voor interne kennisoverdracht en basistrainingen over AI en de AI Act. Deel kennis actief met andere gemeenten en categoriseer doelgroepen binnen de organisatie die vergelijkbare kennis nodig hebben op basis van systeemgebruik, rol en verantwoordelijkheidsniveau.

• Inrichten van AI-compliance:

Stel duidelijke verantwoordelijkheden en afspraken op rondom AI-gebruik. Wijs een AI compliance officer aan en zorg voor transparantie, communicatie en continuïteit van AI-toepassingen.

Borgen van kennis en vermijden van blinde navolging

Een belangrijk aandachtspunt voor gemeenten is het borgen van kennis en het vermijden van ‘social proof’: het nemen van besluiten enkel omdat andere gemeenten deze nemen. Zo kan afwachtende houding aannemen richting AI, omdat een andere gemeente een specifieke AI-toepassing stopt vanwege privacyoverwegingen, niet altijd passend zijn voor iedere gemeente. Het is essentieel dat gemeenten op basis van eigen kennis, context, behoeften en organisatiecultuur keuzes maken en intern opgedane kennis effectief borgen.

Van Dam Datapartners en AI

Bij Van Dam Datapartners geloven we sterk in de kracht van data en technologie om maatschappelijke organisaties zoals gemeenten te ondersteunen bij datagedreven werken. Onze adviseurs en consultants bieden praktische kennis en heldere inzichten om gemeenten te helpen veilig en verantwoord met AI te starten. Meer weten over de manieren waarop wij gemeenten en andere maatschappelijke organisaties helpen? Neem eens een kijkje tussen onze klant cases of kijk een van onze webinars terug. We gaan uiteraard ook graag met je in gesprek!